ÞAÝRÝN ÞAÝRLÝÐÝ

7/6/2008

Þairin þairliði ne demek?

Þairin þairaneliði mi demeli yoksa?

Hangisini tercih etsek sýkýntýlý bir duruma kapý araladýðýmýz kesin. Çünkü ne yapsak ne etsek, etkisinden sýyrýlamadýðýmýz sýký bir sözlü kültüre sahibiz. Öyle ki, çoðu kere yazýlý kültüre ket vurabilmekte sözlü kültür alýþkanlýklarýmýz.

Böyle bir durumda þairin þairliðinden bahsetmek hiç de abes olmasa gerek. Formatlý söz dizileri söyleyen her kesin þairliðe soyunduðu bir ortamda neden abes olsun ki?

Sorun, þiirin ne olduðunun hâlâ bilinmeyiþinden kaynaklanýyor. Onca süslü püslü, anlamý ve karþýlýðý kendinden menkul tanýmlama giriþimlerine ve poetik söylencelere raðmen mi? Maalesef evet. Hem de bütün söylenenlere raðmen. Peki neden?

Þair, “görülmesi gerekenin farkýnda olan, yani ‘oluþ’u yakînen bilen” dir demiþtik hani. Farkýnda olmak ve bilmek þiir algýsýnda temel ayýrt edici ögelerdir. Farkýnda olmanýn ön þartýnýn ise görmek olduðu açýk. Bunu söylemeye bile gerek yok aslýnda. Ama görünen o ki, daha epeyce söylenecek. Görmenin ayrýcalýðýndan habersiz, farkýnda olmak nedir bilmez kiþilerden, oluþ’a dahil olmak ve onu yakinen bilmek yani bütün varlýðýyla varoluþu yaþamak konusunda doðru bir yönelim içerinde olmalarýný beklemek saf dillik olmaz mý? Olmaz olur mu hiç. Baþka ne olabilir ki zaten. Mesele, algý meselesi kýsacasý. Hayatý doðru algýlayamayan bir insanýn, þiiri doðru algýlamasý mümkün deðildir. Yanlýþ anlaþýlmasýn, daha önce de söyledim, þiire kutsallýk atfediyor deðilim. Þiiri, insanlýðýn ya da bir milletin tarihinde belirleyici bir olgu olarak da görmüyorum. Þiir, ne tarihtir ne kurtuluþ reçetesi. Bu sebeple; þiire borçlu olmak hissi gereksizdir. Aslýnda örtük bir kutsallýk atfýdýr borçluluk hissi içerisinde olmak da.

Algý meselesine dönelim: Þiir algýmýz nedir? Ya da þöyle soralým: Bir þiir algýmýz var mý? Var elbet. Olmadýðýný söylemek haksýzlýk olur. Ancak boyutlarý ve niteliði nedir bu þiir algýmýzýn? Önemli olan burasý. Ya basite indirgemek ya da kutsallaþtýrmak. Zaafiyet burada iþte. Kimileri her duygulanýmýný, her düþündüðünü, her tasarýmýný, her kýzgýnlýðýný yahut her sevincini belli bir ses düzeneði içerisinde dillendirmeyi þiir sanýrken; kimileri de varoluþunu, geçmiþini-geleceðini þiire angaje etmekte. Uçlarda gezinmeyi seven bizler için hiç de yabancýsý olmadýðýmýz bir durum. Þiiri geçmiþte olduðu gibi, söz sanatý olarak algýlamak ne kadar yanlýþsa, bir üst metin olarak algýlamak da o kadar yanlýþtýr. Onu sýradanlaþtýrmak da elbette. Þiire yönelik olan bu algý, þairi dýþta býrakýr mý? Tabiî ki býrakmaz. Þiirin söz sanatý olduðu bir algýda þair, þaman taklitçisinden baþka bir þey olamaz. Doðaldýr ki; taklit varsa þiir yoktur. Taklit, þiir için en büyük yok edicidir. Öte yandan, belâgat da þiirin dýþýndadýr artýk. Belâgattan tamamen soyutlanmýþ bir þiir mümkün mü peki? Sanýmca hayýr. Önemli olan, asýl dayanaðýn ne olduðu, belâgat olup olmadýðýdýr. Günümüz þiiri, yani modern þiir, tamamen belâgattan ibaret olamaz. Fakat þiiri belâgattan kurtarmak adýna, onu, ucu ve yönü belirsiz modern ve postrmodern safsatalarla kör kuyuya atmak da þiire yapýlan en büyük haksýzlýktýr. Bu haksýzlýðýn yukarýda deðindiðimiz yanlýþ algýyla baþladýðý kesin.

Þimdi baþa dönelim, þairin þairliðine yani. Kiþiyi þair kýlan nedir? Þiir yazýyor olmasý mý? Kesinlikle hayýr. Öyle olsaydý, her formatlý söz dizimine þiir denirdi. Kimilerinin o tür söz dizimlerine þiir demesi bir þey ifade etmiyor. Þiir yazýyor olmak, þairlik için yeterli deðilse, nedir o zaman kiþiyi þair kýlan. Sözü hiç dolandýrmadan söyleyelim: ‘Eda’ dýr o.

Eda, þairin kendine özgülüðünün adýdýr. Kiþinin kendine özgü bir duruþ’u, duyuþ’u ve söyleyiþ’i yoksa þairliði de yok demektir. Þair, en baþta varlýðýndaki kendine özgülüðü fark eden kiþidir. Ancak bu fark ediþle varoluþu keþfedebilir. Her fark ediþ, keþfe açýlacak diye bir kesinlik öngöremeyiz diðer yandan. Kendini fark eden ve varlýðýn bütüncüllüðünü keþfeden kiþi, þiirle iþtigâl ediyor olmaktan öte, þairliði de hak etmiþ demektir. Takdir edilir ki; bir þeyi hak etmek, kiþi için çok ama çok önemli bir aþamadýr.

Sözün özü: Þair; duruþunu, duyuþunu ve söyleyiþini dilde somutlaþtýran kiþidir. Dilde somutlanma, kendine özgülüðün dille tezahürüdür bir baþka deyiþle. Bu tazahürü yaþayanlarýn edasý vardýr ancak. Edasýna yanýlacak þairler de yalnýzca onlardýr.

Ne zaman ki; söz, hal’e dönüþtü; sonra tekrar söze döndü orada þiir vardýr. Þair, sözü ile halini hemhal kýlandýr. Kendiyle hemhal olan yani.

http://www.40ikindi.com

Yorum (0) Yorum yaz! Kalýcý Baðlantý

HATIRLAMAK VE UNUTMAK

3/6/2008

Kategori: edebistan yazilari

Hatýrlamak mý istersiniz unutmak mý, dense insanlara; birini isteyenler diðerini isteyenlerden az olmayacaktýr. Aslýnda gündelik hayatta çokça baþvurduðumuz ikili karþýlaþtýrmalar ne kadar gereksiz ve anlamsýzsa böyle bir soru da o kadar gereksiz ve anlamsýzdýr.

Peki neden?

Ne hatýrlamak unutmaktan ne de unutmak hatýrlamaktan azade de ondan. Sanýlýr ki, karþýtlýklardan birini seçtiðimiz zaman ötekinden tamamen kurtuluruz. Bu seçmede, gizli bir esenlik hissi de yok deðildir hani. Bir nevi, esenlik seçimidir yani yapýlan. Oysa keyfî olduðu kadar göreceli bir tercihtir yaptýðýmýz.

O halde; ne unutmaya bel baðlayalým ne de hatýrlamaya. Zira her unutma ayný zamanda hatýrlama, her hatýrlama da unutma deðil midir?

Bu noktada sözü kestirip atalým hemen: Tastamam öyledir; ancak kestirip atmakla kalmayalým ve devam edelim. Unutmaktan baþlamaya, böylelikle hatýrlamaktan da baþlamýþ olmaya ne dersiniz? Soru þu: Neleri unutmak isteriz? Yanlýþlarýmýzý, suçlarýmýzý, günahlarýmýzý…kendimizce olumsuz bulduðumuz her þeyi deðil mi? Unutmak istediklerimiz, hatýrlamak istemediklerimiz deðil midir ayný zamanda; hatýrlamak istediklerimiz de unutmak istemediklerimiz. En çok unutmak istediklerimiz, en çok hatýrladýklarýmýz olmasýn sakýn!

Ýyi de, ne fark var öyleyse unutmak ile hatýrlamak arasýnda? Ya da bir fark var mý sahiden?

Söyleyelim: Hatýrlamak, ayýklamaktýr. Ayýklamak, kusurlardan temizlemeye dönük bir eylemdir. Olaný kabullenip, ondan kendince bir seçim yapmaktýr ayýklamakta asýl olan. Oysa unutmak, bir bakýma budamaktýr. Budamak, olaný deðil; olmasý gerekeni hedefler. Kendince biçimlendirmek çabasýdýr yani öne çýkan. Hatýrlamak, iyiye-güzele odaklý iken; unutmak, kötüye-çirkine odaklýdýr. Ayný eylemin farklý tezahürleri bir bakýma. Bir farkla ki; unutmakta ‘olan’a reddiye vardýr. Halbuki reddetmek, bütüncüllüðü bozar.

Gitmek mi kaçmak mý demiþtik hani. Hatýrlamak, bütün içinde kalmayý seçmektir; ‘bütün’ içinden keyfî seçmeler yapmak. Yani gitmektir hatýrlamak. Unutmaksa parçalanmaya açýk olmaktýr; bütünün kimi unsurlarýný reddetmek, en azýndan onlarý görmezden gelmeye kalkýþmak. Kaçýþ yani.

Unutmak kaçýþtýr. En baþýndan, hatýrlamaktan kaçýþ.

Peki nereye kadar?

http://www.edebistan.com

Yorum (0) Yorum yaz! Kalýcý Baðlantý

ÖMER FARUK TEKBÝLEK'LE SÖYLEÞÝ / ALÝ KOZAN

1/6/2008

Kategori: edebiyat dunyasindan-guncel

Ömer Faruk Tekbilek, Adana’da doðdu, 1976 yýlýnda Amerika’ya yerleþti. Halen orada yaþýyor. The Sultans müzik gurubunun kurucusu. Küçük yaþlardan beri Sufizm ile ilgileniyor. Tekbilek, bir çok çalgý kullansa da (ney, baðlama, kaval, davul, zurna, bendir,ud, darbuka, cura vs.) o, öncelikle çalmayý ibadet sayan bir neyzen. Tekbilek, Fatih Ali Khan, Hossam Ramzy, Peter Erksin, Arto tunçboyacýyan gibi müzisyenlerle de çalýþtý.

-Kimine göre sanat, hayatýmýzdaki o derin boþluðu dolduruyor, kimine göre ise boþluðu iyice derinleþtiriyor. Peki Ömer Faruk Tekbilek hayatý ve sanatý nasýl algýlýyor?

Hayatýn gerçek manasýnýn, kendimizi, gerçek benliðimizi tanýmak olduðuna inanýyorum. Ve bunu gerçekleþtiren en kestirme, en direk yol ise sanattýr. Sanatýmýz vasýtasý ile kendi öz benliðimize giden bir köprü kurar ve edindiðimiz tecrübelerle þahsiyetimizi geliþtiririz. Eðer sanat, müzik gibi en yüksek þekilde yaþanýyorsa, o zaman, hayatýmýzýn nasýl dopdolu olduðunun ve boþluk diye bir þeyin olmadýðýnýn bilincini yaþarýz içimizde.

- Müziðimizin ana damarlarýndan birini Tasavvuf Müziði oluþturuyor. Tasavvufun, aþkýn ve hüznün hayatýnýzdaki yeri nedir?

Yaradana hayranlýk duygusuyla dolu ve O’nun ismini þükürle anan bir kalbin sahibi oluþumun, bana çok küçük yaþta verilen en kutlu hediye olduðunun, hep farkýnda olarak bu günlere geldim.
“Gönlüme bir bahçe açýlýr senle olunca/Kalbime bir perde çekilir sensiz kalýnca” sözleri ile hayatýn, O’nu andýkça mutlu, O’nu unutunca da, puslu ve þüphe dolu bir yaþam olacaðýnýn gerçeðini hep yaþadým.

- Müziklerinizi dinlediðimde, hayatý bütünüyle kucaklamaya çalýþtýðýnýz hissine kapýlýyorum. Böyle bir tutkunuz, idealiniz var mý ve anlamlý her þeyin anlamýný yitirmeye baþladýðý, insanlarýn daha da yalnýzlaþtýðý bir çaðda, hiç anlamsýzlýk çukuruna düþtüðünüz oluyor mu?

Ben hayatýn her anýn ve her þeklinin kutsallýðýna inanýyorum. Gönül, hep O’nla dolu olarak, yapýlan þey ne olursa olsun, o aný tam manasý ile baþka bir þeyi düþünmeden yaþayabiliyorsa, o zaman biz hayatýn gerçeðine varmýþýzdýr. Onun için albümlerimde tek yönlü deðil de, her türde müzik yaparak, hayatýn bir bütün olarak yaþanmasý gerçeðini yansýtmaya çalýþýyorum. Bunun en yüce þeklinin de müzikal tiyatro formunda olacaðýný hayal ediyorum. Yalnýzlýk ise, aslýnda ‘kendimizle olamadýðýmýzdan dolayý’ meydana gelen bir þeydir.
Þükürler olsun, kendi ismini andýrarak bizi yalnýz býrakmayana…

- Birçok yazar ve þairin hayatýnda,müziðin önemli bir yeri vardýr.( Mesela Fransýz þair Baudelaire, konuþma yeteneðini yitirdiði ve yataða baðýmlý yaþadýðý bir dönemde, sevdiði bir müziði duyunca aðlamýþ. Hiçbir þeye tepki veremeyecek kadar hasta olmasýna raðmen, müziðe tepki vermesi oldukça anlamlý aslýnda.) ben de enstrümantal müzik dinlemeye baþladýðýmda, müziðin dilinin güzelliðini fark ettim. Þimdi sözcüklerin,müziðin çaðrýþýmlý dilini öldürdüðüne inanýyorum. Siz dil ve müziðin dili arasýnda nasýl bir bað kuruyorsunuz?

Müziðin kendi lisanýnýn çok daha evrensel olduðu elbette ki doðrudur. Ama yazýlan sözler hakikaten gerçek manada bir þiir olarak hayat ve kendimiz hakkýnda bir mesaj veriyorsa, o zaman müziðe de zenginlik katarak, fikir yönünden de katkýda bulunup insanlara yön verebilir. Fakat yine de inanýyorum ki müziðin dilini çoðu zaman yalnýz býrakýp, pek sýk olmadan söylemek lazým.

- Amerika’da yaþýyorsunuz ve müziklerinizi bir çok kültürden yararlanarak üretiyorsunuz.

Türkiye’de uzun yýllardýr süren Doðu Kültürü- Batý Kültürü ayrýmý ve tartýþmasý var.Kültürler arasý böyle kesin bir ayrýmýn varlýðýna katýlýyor musunuz? Ve Amerika’dan, Doðu nasýl gözüküyor?

Dünya kültürünü Adem oðullarýnýn nesiller boyunca edindiði deneyim birikintisinin, bir insanlýk tarihi hazinesi olarak bize geliþi þwklinde görüyor ve her milletin bundaki payýnýn sadece gök kuþaðýndaki renkler misali gibi, kýsmi olduðuna inanýyorum. Enerjimizi ve zamanýmýzý öteki renklerin kendimizinkini mukayese ederek harcayacaðýmýza, önce
içinde doðup büyüdüðümüz kültürü en iyi bildiðimiz yöntem olarak iyice hazmedip, ondan sonra diðer renkler hakkýnda bilgi edinmek lazýmdýr diye düþünüyorum. Ýnanýyorum ki bütün kültürlerin özü, insanýn kendisiyle, evren ile ve de Yaradan’ý ile olan iliþkilerinden meydana gelmiþ bir deneyim hazinesidir. Kendi kültürümüzü en iyi bildiðimiz þey olarak koruyup öðrenmek kadar, insanlýðýn bu günlere getirdiði bütün kültür þekillerini de takdir edip onlara gereken deðeri vermeliyiz. Çünkü netice olarak Allah’ýn dini birdir ve o da sevgidir. Yaradan ile irtibat kuran herkes, gönlünde duyduðu fýsýltýyla doðruyu bulur ve yaratýlanlarý da yaradan dan ötürü sever. Allah’ýn ermiþ kullarý demediler mi;” yetmiþ iki millete bir gözle bakmayan bizden deðildir” diye.
Amerika’dan Doðu’ya baktýðým zaman maalesef insanlarýn büyük çoðunluðunun enerji ve zamanlarýný baþkalarýný tenkit ederek ve de onlarýn yanlýþ olduðunu ispatlamakla harcadýklarýný görüyorum. Yanlýþ olaný herkes zaten hissediyor; kendimizdeki güzellikleri ve doðru bildiðimiz þeyleri anlatýp izah etmek lazým.

- Müziðin ve dünya müziði içinde Türk Müziði’nin geleceðini nasýl görüyorsunuz?

Müziðin tanýmýný, “titreþimin ilmi ve sanatý” olarak algýlýyorum .Evrende var olan her þey titreþimlerden ibaret olduðu için, müzik etrafýmýzda her an oluyor zaten .bizim algý derecemiz arttýkça, duyma ve de duyurma kabiliyetimiz de arttýðýndan, her zamanki gibi her þey iyiye doðru tekamül edecektir, bundan hiç þüphe yok. Ýnsanlýk þu anda ne kadar keþmekeþte görünüyorsa da, tarihte bundan daha beterleri de olduðundan, neticede insanoðlu hep daha güzele eriþmenin çabasýyla yaratacak ve yaþayacaktýr. Anadolu’nun eþsiz kültür mirasý,müziðindeki çok zengin ritimleri ve de makam çeþitlilikleri ile insanlýðýn renk harmonisinde layýk olduðu yerini alacaktýr. Ortadoðu müziðinin enstrümanlarý ve de ritimleri ile dünya piyasasýnda yavaþ yavaþ kendini hissettirmesi, zaten olmaya baþladý bile.

- Biraz da son albümünüz “Alif” hakkýnda bize bilgi verebilir misiniz? Neden Alif (Elif) ?

Alif’i, arapçadan geldiði için ve de Ýngilizce olarak yazarken “A” kullanýldýðý için Alif olarak yazdýk. Alif ile Akdeniz ülkelerinin kültür beraberliðini dile getirmek istedim. Roma imparatorluðu ve Osmanlýlar’ýn Kanuni sultan Süleyman zamanýnda da Akdeniz’in etrafýnda olan bütün ülkeler, birbirleri ile kültür alýþ veriþinde bulunarak, þu zamanda sarf bir ýrk býrakmayacak þekilde insanlýðýn birbiri ile kaynaþmasýnýn misalini verdiler. Ben insanlýðýn gerçek barýþýnýn, birbirini takdir ederek yaþamasýnýn ancak müzik ile gerçekleþeceðine inanýyorum. Çünkü insan, ancak müzik dinlerken insanlýðýný, ruhunun aldýðý hazzý ve doyumluluðu yaþýyor. Milliyetçilik insanlar arasýnda bir çeþit duvar çekmekte. Milliyetçilikten ziyade, Allah’ýn “Allah’a inananlarýn hepsi kardeþtir.” Ayetinde öðüt verdiði gibi, hümanist olmak gerekir.

- Son olarak, Tekbilek hayatýn ezgisini, ritmini bulabildi mi?

Ömer Faruk Tekbilek olarak hayatýn sýrrýný þu cümlelerle çözdüm, hamdolsun: Sen seni bil seni ! Akýl orada! Kendine bak, nefesini seyret! Keramet onda!
Alalh’ýn en büyük lütfu olan Ney’lerimin, bana hayat yoldaþý olup, beni kendimle her gün buluþturarak, nefesimle haþýr neþir olmamý saðlamasý ile hayatýn ritmini ve de en büyük ezgisini buldum. Ýmam Gazali’nin dediði gibi: “ Ey oðul, her þeyin ister istemez Allah’ý tesbih ettiði þu evrende Allah’ýn ismini tekrarlayan kalbe sahip olmaktan daha yüce mertebe yoktur.”
Allahü ekber ve lillahil hamd!

Kýrklar Dergisi, 22. sayý

Yorum (0) Yorum yaz! Kalýcý Baðlantý

ÞAÝR, FARKINDA OLANDIR.

11/5/2008

Kategori: siir cikmazi

Neyin mi?

Tabiî ki þiirin.

Sadece þiirin deðil elbet.

Ýlkin, kendinin farkýnda olmalý þair; bittabi hayatýn.

‘Farkýnda olmak’ süreci diri karþýlamak ve ayný dirilikle sonlandýrmaktýr. Bu diriliði baþýndan sonuna deðin korumanýn zorluðunu söylemeye bilmem gerek var mý? Yine de söylemiþ olalým.

Kendinin farkýnda olmak, þimdilerde aðýzlara sakýz olmuþ ‘kendiyle barýþýk olmak’ falan deðil. Kendiyle barýþýk olmak; olaný olduðu gibi kabullenmek demektir, yani edilgen bir tavýrdýr. Oysa peþin bir kabulleniþ deðildir sözünü ettiðimiz edim. Olaylarý ve olgularý, olumlu ya da olumsuz her nasýl olurlarsa olsunlar hep sorgulamak, kendi yapýp etmelerini bilgi ve bilinç düzeyinde gerçekleþtirmek, böylelikle hayatýn bütüncüllüðünü kavramaya yönelmek, buna azmetmektir farkýnda olmak. Ýlk bakýþta dikkat çekmeyen ayrýntýlarý en baþta görebilmek ve hep görmek nasýl mümkündür? ‘Kendi olmak’ deðil midir yegâne anahtar. Sonradan görmek, yani ‘farkýna varmak’ da deðil bu; her ne kadar sözlükler ikisine de ayný anlamý verseler bile.

Kendinin farkýnda olmayan hayatýn da farkýnda olmaz. Bu aþamalardan habersiz birinin, þiirin farkýnda olmasý ne mümkün. Bunu söylerken, þiire bir kutsallýk atfediyor deðilim; þiirin böyle bir niteliðinin olduðunu da düþünmüyorum ayrýca. Vurgulamak istediðim husus; þiirin, ‘yaþamsal bir edim olarak farkýnda olma’yý gerekli kýldýðýdýr, yani etken bir tavrý. Peki her þiir yazanda bu ‘etken farkýndalýk’ var mýdýr? Evet, demeyi çok isterdim doðrusu; ama safdillik olur bu, hatta körlük.

Etken farkýndalýk, muhalif olmak mýdýr peki? Tam olarak deðil. Çünkü muhalif olmak da iðdiþ edildi. Geleneksel olana veya kutsala karþý çýkmaya indirgendi. Bu sasý muhaliflik, þiirlerini metalaþtýrdý. Hatta þiir býrakmadý ellerinde. Ellerinde diyorum, çünkü kirli zihinsellikleriyle karþýlaþacaklarý sonuç baþka bir þey olamazdý zaten.

O halde, þiir formatýnda bir þeyler yazmak, illâki þair yapmýyor insaný. Görünürde öyle olabilir. Genel geçer yaklaþým da bunu teyit edebilir. Ancak ölçütün görüntü olmadýðý gayet açýk. Öyleyse; bir kiþi, þiirle meþgul olsa dahi þiirin farkýnda olmayabilir mi demek bu? Tek kelimeyle: Evet. Þiir, bir meþgale deðildir zira; bir ‘hal’dir. Kiþinin hal’iyle hemhal olmasýný gerekli kýlar. Hemhal olmak, yazgýya dahil olmaktýr; edilgen bir kabulleniþle hiçbir alâkasý yoktur. Halbuki dahil olmak, sorgulayýcý tavra iliþkindir; en baþta dahil olunacak durumun sorgusu zorunludur. Sorgulayýcý olmak, insanî bir haslettir. Sorgulamak, kimilerinin sandýðý gibi, inkâr etmenin ne yandaþýdýr ne gerekçesi.

Ýþte þair, hayatý bütün boyutlarýyla sorgulayan kiþidir. Alemdeki bütüncüllüðü sorgu penceresinden gören ve öylece algýlayan. Algýlarýný, iç dünyasýnýn güdülerine ve dýþ dünyanýn itkilerine teslim etmeden bilgiye ve bilince dönüþtüren kiþi. Bu dönüþüm idrakini sözle terennüm edendir þair; hatta kimileyin sözsüz sedasýz, derin bir suskunlukla.

Ýster sözlü ister sözsüz olsun, terennümüyle bütüncül döngüye katýlandýr þair. Þiir ise, bütün ihtiþamýyla ve en derin boyutlarýyla varlýðý kuþatan bütüncül döngüye açýlan kapýlardan birisi. O kapýyý iyi bellemek lâzým ve eþiðinde neyi beklediðini bilerek beklemek. Acaba kaç kiþi, kendisi için ardýna kadar açýlmýþ kapýlarýn farkýndadýr? Ya aralanmýþ olanlarýn! Kapýnýn aralanmýþ yahut açýk olmasý yetmiyor demek ki! Onu görmek gerekiyor, bir ‘gören’in olmasý.

Þair, görendir; ama en baþtan gören. Görülmesi gerekenin farkýnda olan yani ve bu ‘oluþ’u yakînen bilen.

Deðil mi ki aynelyakîn bilinendir þiir; onu bir bilen gerekir. O þairdir.

www.40ikindi.com

Yorum (0) Yorum yaz! Kalýcý Baðlantý

KAÇALIM MI GÝDELÝM MÝ?

3/5/2008

Kategori: edebistan yazilari

Kaçmayalým.

Sonu yok çünkü kaçmanýn.

Öyleyse gidelim.

Ama nereye, ne zaman?

En önemlisi de, nasýl?

Kaçmayalým, diyorsak olumsuz bir anlam yüklüyoruz demektir bu edime. Öyledir de. Aslýna bakýlýrsa, kaçmak da bir nevi gitmektir. Ama geride bir þeyler býrakmak vardýr kaçmakta; bir þeyler býrakmaya razý olmak en azýndan; yani edilgenliðe teslimiyet.

Kaçmak, sanal bir icraattýr. Kaçan kiþi, mensup olduðu yere deðil; ait olmadýðý zamana odaklýdýr, hem de sanal zamana. Çünkü zaman; unutmak demektir, zaman unutturur. Sanýr ki, zamanýn akýþkanlýðý ve deðiþkenliði kendisini saðaltacak; unutarak her þeyi geride býrakacak, yeniden baþlayacak yaþamaya, kaldýðý yerden ya da yeni baþtan. Oysa gitmek, ne geçmiþe sünger çeken ne de yaþanýlan aný görmezden gelen bir edimdir. Giden için; bulunulan yer, gidilecek yer kadar önemlidir. Çünkü, ne kaldýðý yerden, ne de yeni baþtan baþlamak söz konusudur giden için. Hayata dahil olandýr giden, yani nasibine sahip çýkan. Hep nasibini arar, gideceði yere de nasibiyle gider o. Ne zaman ki nasibine sýrtýný döner, o vakit gidecek bir yeri kalmaz.

Kaçarak salt geleceðe odaklanan kiþi, ‘zamaný doldurmak’ peþindedir. Zamaný doldurmaya kalkýþmak, aþkýnlýktan ve içkinlikten uzak bir mekan algýsýna hapsolmak demektir. Bilmez ki, bir çeþit yetiþkin oyalanmasýdýr bu, belki zamansýz bir evcilik oyunu. Zira ne öncekiler doldurabilmiþtir zamaný ne de sonrakiler doldurabilecek.

Gidecek bir yerimiz yoksa nasibimiz kesilmiþ demektir. Yazýk ki, nasibimizin peþinden koþabileceðimiz ne bir zaman dilimi ne de bir mekancýk vardýr artýk . Yola koyulmak için de bir sebebimiz yok demektir. Çýkýlacak bir yol yoksa nasýl yola koyulabiliriz ki…

Gidenler, yola koyulanlardýr. Ne geride kalmak ne de yolda kalmaktýr yola koyulanýn kaderi. Zira kaderin bütüncüllüðü çeker onu her nerede olursa olsun.

Gitmek, bütüne ulaþmak azmiyse; kaçmak, parçalanmaya rýza göstermektir.

Zamaný kesintisiz algýlamaksa gitmek; zamanýn bölümlenmesini onaylamaktýr kaçmak.

Mekaný anlamlý kýlmak deðil midir gitmek; kaçmaksa anlamsýzlaþtýrmak.

O halde yineleyelim: kaçmayalým, gidelim. Hep gidelim.

Gidelim ki, gidecek bir yerimiz olsun.

Bilelim ki; gidenler, gidecek yeri olanlardýr. Onlarýn ardýnda hiçbir kovalayýcý yoktur; ne baþkalarý, ne hatýralar, ne umutlar…

Kaçanlarýnsa gidebilecekleri bir yer yoktur. Her ne kadar var gibi görünse de. Peþleri kalabalýktýr her daim. Hiç yoksa, kendisi vardýr kaçanýn ardýnda; peþini bir an olsun býrakmayacak kendisi.

Gidelim.

Nereye?

Zamana gidelim.

Ne zaman?

Hep.

Nasýl?

Kendimizle baþ baþa.

Seyreyleyerek kaderimizi.

www.edebistan.com

Yorum (0) Yorum yaz! Kalýcý Baðlantý

ÞÝÝR HEVESTÝR

14/4/2008

Kategori: siir cikmazi

Þiir nedir, sorusu þimdiye deðin defalarca sorulmuþ; hiç üþenilmeden de defalarca cevaplanmýþtýr. En öznel tanýmlamalar þiir üzerine yapýlmýþtýr, dense yeridir. O halde, bir tanýmlama da ben mi yapacaðým. Hayýr. Niyetim tanýmlama yapmak deðil; sadece þiir – insan iliþkisine heves penceresinden bir göz atmak.

Heves; bir þeye karþý duyulan istektir. Fakat aþk, þevk derecesinde bir istektir bu. Herkesin içinde bir þeylere karþý istek vardýr mutlaka; heves etmekten alýkoyamazsýnýz kimseyi. Ama herkes hevesdâr deðildir yine de ve olamaz. Her arzuladýðýna ulaþýp ondan hevesini almak herkese nasip olur mu sanýyorsunuz. Ne mümkün! Kimlerin hevesi kursaðýnda kalmamýþtýr ki!..Kimler etrafýna bakýp, olur olmaz her þeye heveskârlýk göstermemiþ sonra da hevesini alýp kendi köþesine çekilmemiþtir.

Kuþkusuz pek çok heveskârýn yolu düþmüþtür þiire. Heveskârý çok olunca, þiirin de yol geçen hanýna dönmesi kaçýnýlmaz olmuþtur. Aslýna bakarsanýz hanýn bir þikayeti yok bu durumdan. Sýkýntý, konuklarýn tavrýyla alakalý. Her konuk kendi tarzýnda þekillendirmek, kendi rengiyle boyamak istiyor haný. Kimisi en mutena köþelere özene bezene yazarken kimisi kapý arkalarýna hoyratça bir þeyler karalamakla meþgul. Neler yok ki? Salya sümük duygusallýklar mý ararsýnýz, hamasî tatminler mi, sakýzsý yayvanlýklar mý, yoksa tek solistli çok enstrumanlý seslendirmeler mi? Hal böyle olunca da kargaþa yaþanýyor. Ýþin kötüsü herkes ayan beyan hancýlýða soyununca kim hancý kim yolcu o da karýþýyor.

Heves, bir baþlangýçtýr; þiirse sonuç. Ýnsanoðlu için baþlangýç ne kadar normalse sonuç da o kadar normaldir. Yani pek çok insanýn þiire heveslenmesinde bir anormallik yok mudur? Evet yoktur. Hele bir gençlik hevesi olmasýnda hiç mi hiç…

Burada düþünmek gerek. Baþka ülkelerde de böyle midir, bilmiyorum, ama farklý olmadýðýný sanýyorum, özellikle gençlik yýllarýnda pek raðbetkârdýr insanlar þiire. Bunda duygularýn o dönemde daha coþkun oluþunun etkisi vardýr mutlaka, ancak meseleyi salt duygularýn coþkunluðuyla açýklamak yeterli olmasa gerek. Gençlik yýllarýnda, hele bir de aþýksa, þiir niyetine bir þeyler yazmamýþ çok az kiþi vardýr herhalde. Peki ne oluyor da, bir dönem yolunu illâki þiire çýkarmýþ insanlar, birden bire þiirden kopuveriyorlar. Gençlik yoldaþlarýný neden terk ediyorlar? Yoksa yoldaþ belledikleri þiir mi yarý yolda býrakýveriyor onlarý. Ýkisi de deðil bence. Ne þiir, genç yoldaþýný ne de genç, þiiri terk ediyor. Kimse kimseyi yarý yolda býrakmýyor yani. Peki nedir olup biten o halde? Söyleyelim: Bir an kesiþen yollarýn tekrar ayrýlmasýndan baþka bir þey deðil. Bu kadar basit mi? Evet, bu kadar basit.

Þiir, bir sanat olmaktan önce; bir söz söyleme aracý olmuþtur hep. Þiirin tarihine baktýðýmýzda bunu açýkça görürüz. Yüzyýllar boyunca insanlar hemen her þeyi þiirsel formatla ifade etmiþlerdir. Sözlü kültürün olmazsa olmazý þiirden baþka nedir? Gündelik hayatýn içinde böylesine etkin ve canlý bir baþka tür daha var mýdýr? Hatta þunu bile söyleyebiliriz: Þiire atfedilen misyon, onu tür olmaktan öte bir algýya muhatap kýlmýþtýr. Çeþitli nedenlerle gündelik dille ifade edilemeyen saklý duygular, çekinceler, gizler ve hatta güdüsel itkiler hep þiir olup dökülmemiþ mi dudaklardan? Günlük dille söylendiðinde garipsenme veya ayýpsanma ihtimali yüksek ifadeler bile, þiir kalýbýna girdiðinde görmezlikten gelinmemiþ mi? Hala da öyle deðil mi? Demek ki þiir, söz söyleme aracý ilkin. Her ne ve her nasýl olursa olsun. Bu araç olma halinde bir sýradanlýk yok ama. Bir nevi elçilik onunki. Hem herkesin elçisi olabilir þiir. Nasýl ki elçi hükümdarýnýn aynasýdýr, þiir de þairinin aynasýdýr. Hiç bir elçi bir diðerinin aynýsý tavra sahip deðildir. Deðil mi ki; elçiye zeval olmaz, þiire de zeval olmaz. Öyle kesip biçmek hiç hakkaniyetli deðil.

Þiir bir hevestir. Bir gençlik dumaný. Her gencin içinde çokça heves vardýr. O heves þiire de kapý aralar boyuna. Kapý aralýðýndan baþýný uzatýp þöyle bir etrafý kolaçan eden, bir anda þiirle göz göze gelip onu baþtan aþaðý süzen az deðildir. Kimisi vurulur kimisi iç çeker. Vurulanda da iç çekende de heves kabarýr. Biri habire çoðaltýr hevesini, o hevesle hemhal olmayý sever, derdnâk olur; öteki farkýnda deðildir önüne çýkan kýsmetin, bir gün bir yerde tekrar rastlaþmayý umar sadece. Ýlki farkýnda olandýr diðeri farkýna varmayan yani.

Þiir hevestir; hem tesadüflere hem de tevafuklara açýlan bir heves. Her hevesin bir kapýsý vardýr hafiften aralýk. Kimisi rüzgarla girer ardýna kadar açýlan kapýdan, ancak nasipsiz çýkar; kimisi yavaþtan kendi sýzar içeri, bir güzel donanýr.

Þiir hevestir, heves býrakýr insanda. Kim ki farkýndadýr bunun; þairdir.

www.40ikindi.com

Yorum (2) Yorum yaz! Kalýcý Baðlantý

CAN BAHADIR YÜCE: DÜNYANIN SESÝ BENÝ YORUYOR.

13/4/2008

Kategori: sairler konusuyor

Günümüz Türk þiirinin en önemli isimlerinden biri hiç þüphesiz Can Bahadýr Yüce. Kendi þiirsel söylemini daha ilk kitabýnda kurmuþ olduðunu rahatlýkla söyleyebiliriz onun. Bu söylem hem geleneði hem de moderni birlikte edinmek gibi 'sahih' bir nitelik taþýyor. Üçüncü kitabý Unuttum Dünya'da (Sel Yayýncýlýk) bu özellik iyice belirginleþiyor. Yüce'nin þiirine önem kazandýran yönlerden biri de geniþ bir þiir atlasýnda dolaþýyor oluþu. Yüce ile unutuþ ýrmaðýnýn sularýnda seyrettiði dünyayý lirik bir hüzün ve öz ile sunduðu kitabý 'Unuttum Dünya'yý konuþtuk.

Unuttum Dünya'nýn, önceki iki kitabýna göre daha tasavvufî bir kuþatýcýlýk içerdiðini söyleyebilir miyiz sevgili Bahadýr?

Kitabýn adýnýn bir tasavvuf terimi olan "terk-i dünya"yý, sufiler için varýlmasý gereken bir aþama olan "dünyayý unutma"yý çaðrýþtýrdýðýný ilk söyleyen sen deðilsin. Doðrusu, bu adý böyle bir çaðrýþýmý olsun diye seçmedim. Unuttum Dünya, hikmetli, bilgece ve derin bir söylem deðil, çocuksu bir ses taþýyor. Þiirlere bakýldýðýnda bu görülecektir. Bu anlamda, kitabýn Yaslý Mýzýka ve Uzakta Beyaz'ýn bir süreði olduðu söylenebilir. Þiirde doðal bir çocuksuluðu, saflýðý, hikmetten daha çok önemsiyorum.

Rilke'nin o güzelim Panter þiirindeki 'dünya yok az ötede' dizesinin farklý bir þekilde yeniden üretimi söz konusu kitapta; elbette yeni bir duyarlýkla...

Ben Rilke'nin dizesini þöyle dönüþtürürdüm: "Dünya olmasýn az ötede". Dünya, "deni" (alçak) sözcüðünden geliyor, biliyorsun. Yalnýz kendisine bakan yönleriyle bazen o kadar bunaltýcý oluyor ki dünya, Rilke'nin dizesini bir dileðe dönüþtürüyorum.

Neden çocuk, ev, yalnýzlýk, veda ve kalb dörder defa? Hem dünyayý oluþturan dört unsura hem de musiki terimlerine atýf mý var yoksa?

Evet, kitaptaki "dört"lerin sýrlarýndan biri, dört unsura da atýf yapýlýyor olmasý. Ama bu bölümleri musikiyle doðrudan iliþkili olarak tasarlamadým. Gerçi "F Majör"le baþlayan kitabýn "Minörler"le bitmesi dikkatli okurun gözünden kaçmayacaktýr. Yine de Unuttum Dünya'nýn müzikle iliþkisi sezgisel düzeyde. Kitabýn bütününe yayýlan sesi soruyorsan, o, dünyanýn beni hep yoran sesi!

Kitabýn sonuna bir metin listesi eklemiþsin. Þiirlerdeki metinlerarasý yolculuk tinlerarasý yolculuða dönmüþ...

Son sayfada yer alan bütün o metinler ve þarkýlar, kitapta atýf yaptýðým, ya da -bilinçli ya da bilinçdýþý olarak- sesleri kitaba sinen vazgeçilmezlerim. Bunlar, özellikle kitabýn oluþum sürecinde tekrar tekrar dinlediðim, okuduðum eserler. Dediðin gibi, bunu tinlerarasý olarak adlandýrmak sanýrým daha doðru olacak; çünkü hepsi için yeterince ipucu vermiyorum. Örneðin, kitaba göstergebilimsel eleþtiri uygulayan biri Leaving of Liverpool'a, On Dördüncü Þua'ya nerede atýf yapýldýðýný hemen fark edemeyecek. Belki de fark etmesin istiyorum.

Debussy'nin ifadesiyle "tevazu göstererek haz vermeye çalýþmak"; kitabýn yapmaya çalýþtýðý þeyin buna benzer bir þey olduðunu söylememiz mümkün mü?

Kitabýn tam da yapmaya çalýþtýðý þey ama henüz yaptýðý deðil. Þiirin ancak tevazuyla, zarafetle haz verebileceðini düþünüyorum. Kaba saba, gürültülü bir söyleyiþ haz deðil ancak -bazen- heyecan uyandýrabilir.

Kitapta 'unutmak' bir bakýma bir kitap olmak üzere var olan dünyayý yýkmak ve sonra da yeniden inþa etmenin bir yolu gibi... Marc Augé da o kýþkýrtýcý kitabý Unutma Biçimleri'nde unutmanýn üç biçiminden birinin 'yeniden baþlama' olduðunu söylüyordu.

Unutmak iyidir bir yerde. Ama Unuttum Dünya için yeniden baþlama deðil de yeniden baþlamaya niyet denilebilir. Aslýnda her kitapta yaptýðýmýz budur.

Kitaba Þemî ve Wordsworth'ten yaptýðýn alýntýlarla baþlaman ve þiirlerin hemen hepsinde hem Batý hem de Doðu metinlerine atýflar yapman 'sahih' bir konumda bulunduðunun açýk göstergesi olsa gerek...

O iki dizeyi, bütün edebiyat tarihinde, "dünya" sözcüðünü içeren en iyi iki dize olduklarýný düþündüðüm için seçtim. Biri Doðulu, biri Batýlý olsun diye deðil. Ama bu hem Doðu'ya hem Batý'ya bakmaya çalýþmanýn bir sonucu da olabilir. Senin de çok iyi bildiðin gibi, biz ustalarýmýzdan böyle gördük!

Meursault, Aylak Adam, Bozkýrkurdu ve Bartleby; büyük yalnýzlýklarýný deyiþ yerindeyse þiire dönüþtüren roman kahramanlarý... Romanlardan þiirini beslemen ilginç... Nedir bu kahramanlarda Unuttum Dünya þairini çeken þey?

Bir þiirin iliþki kurduðu metnin bir þiir olup olmamasý öncelikli sorun deðildir. Önemli olan, metinlerarasý iliþkiler baðlamýnda neye atýf yapýlýrsa yapýlsýn, ortaya iyi bir "þiir" çýkartmaktýr. Kaldý ki, bu anlatý kahramanlarý bana hep birer þiirin anlatýcý öznesi gibi görünmüþtür. Aylak Adam'ýn, Bozkýrkurdu'nun ya da Yabancý'nýn iyi bir þiir kadar sarsýcý olmadýðýný kim söyleyebilir? Bütün bu anlatý kiþilerinin ortak yönü, dünya karþýsýndaki çocuksu duruþlarý. Bunlara Salinger'ýn Holden Caulfield'ýný, Kundera'nýn Ludvik'ini ve baþkalarýný da ekleyebilirsin.

Trakl'ýn 'ruh bir yabansýdýr dünyada' dizesinin birçok þiirinin matrisi olduðunu (en azýndan benim öyle okuduðumu) söyleyebilirim, ne dersin?

Kitaptaki birçok þiirin matrisi dünyadaki yabancýlýðýmýz, buradaki konukluðumuz, asýl yurdunu özleyen halimiz. Þairlerin kendini dünyada gurbette gibi hissettiði çok olur. Yine de Unuttum Dünya, o kadar karamsar bir kitap deðil. Kitabýn matrisi son þiirin son dizesinde saklý.

Mevlânâ'nýn "Söz az ve öz gerektir vesselâm" tavsiyesine uymuþ gibisin...

Bu iltifatýnda gerçeklik payý varsa kendimi bir þey yapmýþ sayabilirim.

(Ercan Yýlmaz)

Yorum (0) Yorum yaz! Kalýcý Baðlantý

KARAGÖZ'ÜN 2. SAYISI ÇIKTI

13/4/2008

Kategori: edebiyat dunyasindan-guncel

Karagöz Ýsmet Özel'le Baþlýyor

Karagöz'ün 2. sayýsý, Ýsmet Özel'in "Yaþamak Geçti Baþýmdan" isimli þiiriyle açýlýyor. Ýsmet Özel'in yeni þiirinin yaný sýra, Karagöz dergisinde bir de Ýsmet Özel söyleþisi var. Türk þiirinin kökleri ve millet baðý üzerinden günümüz þiirinin ele alýndýðý söyleþi, ufuk açýcý cevaplarýyla bir Ýsmet Özel söyleþisi.

Türk Þiirinin Tabularý

Bu sayýnýn aðýrlýklý konusu Türk þiirinin tabularý. Hakan Þarkdemir, Osman Özbahçe, Serkan Iþýn, Abdurrahman Çelebi ve Hasan Akay tabu meselesini deðiþik yönleriyle ortaya koyarken Enis Akýn, Ali Ayçil, Tarýk Günersel, Ahmet Güntan, Osman Konuk ve Ýbrahim Tenekeci kendilerine yöneltilen sorulara verdikleri cevaplarla tabu konusuna açýlým kazandýrýyorlar.

Karagöz'ün Hakikati

Hüseyin Þen, "Karagöz Oyunlarýnda Perde Gazellerinin Tasavvufi Arka Planý" baþlýklý yazýsýyla Karagöz'ün hakikatini ortaya koyuyor. Uzun bir emeðin eseri olan bu yazý Karagöz'ü eðlence zannedenlere özellikle önerilir.

Boydan Boya Eleþtiri

Edebiyat eleþtirisine ayrý bir deðer veren Karagöz, bu sayýsýnda da birbirinden kýymetli yazýlar sunuyor okuyucularýna. Ali Görkem Userin'in Tanpýnar'ýn günlükleri, Vural Kaya'nýn Þaban Abak, Evren Kuçlu'nun Ayhan Kurt, Yavuz Altýnýþýk'ýn Ömer Þiþman, Serkan Iþýn'ýn Murat Üstübal üzerine yazdýklarý yazýlar Karagöz'ün günümüz þiirini ve edebiyatýný merkeze alan yapýsýnýn bir göstergesi.

Halide Aral'ýn edebiyat ve ahlâk baðýntýsýna dikkat çeken yazýsýyla Emine Erdoðan'ýn usta yönetmen Tim Burton'ýn þiirlerine dikkat çeken yazýsý Karagöz'ün gücüne güç katýyor. Karagöz'ün Kýraathane bölümünde Samed Karagöz'le baþlattýðý televizyon eleþtirisi derginin temaþa yönüne ayrý bir boyut kazandýrýyor.

Asýl Mevzu

Karagöz'ün 2. sayýsýnýn asýl zeminini ise Ýsmet Özel, Evren Kuçlu, Sadýk Koç, Ýbrahim Tenekeci, Serkan Iþýn, Hakan Þarkdemir, Oðuz Karakaþ ve Osman Özbahçe'nin þiirleri ile Murat Zelan'ýn "Büyük Yazar" baþlýklý hikâyesi oluþturuyor.

Yorum (0) Yorum yaz! Kalýcý Baðlantý

MEHMET SOLAK’LA ÞÝÝR ÜZERÝNE:

6/4/2008

Kategori: soylesi

“Bütüncül bir yapýdýr þiir, parçalara ayrýþtýrýlamaz."

Konuþan: Abdullah Harmancý

*Mehmet Solak’ýn edebiyata, yazýya, okuma yazma heyecanýna dahil oluþu, ilk okuduklarý, yazdýklarý, ilk yayýnladýklarý, ilk kitaba gelinceye kadar geçen sürede yaþadýklarýnýz, biraz bunlardan bahseder misiniz?

“Nasýl baþladýnýz?” türünden klâsik baþlangýçlarý hiç sevmem. Ama kaçýnýlmaz ilk sorudur çoðunlukla. Yine de klâsik baþlangýç havasýnýn aþýlmak istendiðini görmemek insafsýzlýk olur. Baþlayalým o halde: Ortaokul-lise yýllarýnda sular seller gibi kitap okuduðumu hatýrlýyorum; öncelikle babamýn kitaplarýný ve üye olduðum üç ayrý kütüphaneden her hafta mutlaka okuyup deðiþtirdiðim kitaplarý. Her türden kitap okudum. Ama edebiyatçý olmak gibi bir niyetim yoktu o zamanlar. O dönemde ciddi bir yazma çalýþmam olmadý. Üniversiteye baþladýðýmda; þiir ve düþünce-felsefe yoðunlukluydu ilgim. Bu yoðunluklu ilgi yazmaya yöneltti beni; yazarak hasbýhal kurduðum ilk tür þiirdir. Þiire odaklandým uzun süre. Ancak yaklaþýk on yýl, yazdýðým halde hiç yayýmlamadým, yayýmlamak gibi bir düþüncem ve niyetim de olmadý. Tamamen ‘kendime dönük, kendim için yazma’ idi öncelediðim. Göz önünde olmayý, öne çýkmayý seven biri deðilim. Bu sebeple, beni yakýndan tanýyan arkadaþlarýmýn çoðu bilmedi benim yazdýðýmý, hatta ailem bile. Sonra, gönderdiðim ilk þiirim Kardelen dergisinde yayýmlandý. Yani ilk göz aðrým Kardelen’dir benim. Þiirlerimi yayýmlama iþine beni ikna eden sevgili dostum Kâmil Yeþil oldu. O gün bu gün sürüyor bu serüven. Çok yazan biri olmadým, olmak da istemedim ayrýca, kendimi hiç zorlamadým yani. Þiirler kitaplaþana kadar da bir o kadar zaman geçti. Ýlk kitap 1999 yýlýnda Hece Yayýnlarýndan çýktý. Burada bir anekdot aktarayým: Ýlk kitabým, çýktýðýnda bir ulusal televizyon programýnda tanýtýlmýþ. Ben görmedim. Tesadüfen programý izleyen kardeþim, Mehmet Solak ismi geçince þaþýrmýþ, beni aradý; ‘O sen misin, senin þiir kitabýn mý çýktý?’ dedi. Tabiî cevabým onu þaþýrttý. Ýnsanlarý þaþýrtmak gibi bir kurnazlýðým olmadý; fakat beni tanýyanlarýn þaþkýnlýk sahnelerine þahit olmuþumdur genellikle.

*Ýlk kitabýnýz Aþka Yüzüm Var… 1999 tarihinde yayýnlanmýþ. Ardýndan 2006’da iki kitap daha. Edebiyata daha çok HECE dergisinden dahil olduðunuzu söylersek yanlýþ olmaz sanýyorum. “Bir derginin þairi” olarak görüyor musunuz kendinizi ve bu duruma nasýl bakýyorsunuz?

Evet, 2006’da iki kitap birden çýktý. Biri þiir, Arada Bir Yerde; öteki düzyazý-þiir de diyebileceðimiz Hüzünârâ.

‘Edebiyata dahil olmak’ ifadesine bir þerh koymamýz gerekecek sanýrým. Þöyle ki: Edebiyat dergilerinin (burada edebiyat kavramýna dikkat edilmesini isterim.) herhangi birinde ya da birilerinde þiir, deneme, hikâye… yayýmlamýþ biri, kim ne derse desin, edebiyatýn içindedir. Bir dergiye kadar edebiyatýn dýþýnda olup da ondan sonra edebiyata dahil olmak gibi bir durumun hiç kimse için geçerli olmadýðý kanýsýndayým. Þunu diyebiliriz ama; þairin-yazarýn tanýnmasý noktasýnda dergilerin katkýlarý ayný boyutta deðildir. Bu baðlamda baktýðýmýzda yaklaþýmýnýz doðrudur. Bu da normaldir, çünkü en çok Hece’de yazdým, halen de yazýyorum. Hatta ilk çýktýðý yýllarda iki-üç yýl, belki daha fazla, sadece Hece’de yazdým. Örneðin Hüzünârâ’daki metinlerin tamamý, Arada Bir Yerde’deki þiirlerin çoðu Hece’de yayýmlandý. Ýlk kitabým da Hece’den. Daha ne olsun.

En çok Hece’de yazmýþ ve yazýyor olmam sebebiyle; daha çok Hece þairi olarak tanýndýðým ve tanýþtýrýldýðým doðrudur. Ayrýca; çýktýðý günden bu yana çok önemsediðim bir dergi Hece. Hece þairi olarak anýlmaktan rahatsýz olmam. Ama sadece Hece’de yazmýþ biri deðilim. Diðer dergilere de haksýzlýk etmek istemem. Her birinin hakkýný her birine teslim etmekten yanayým. Aklýma gelenleri hemen sayayým; Dergâh, Kaþgar, Kökler, Sonsuzluk ve Bir Gün, Mortaka, Yedi Ýklim, Düþ Çýnarý, Kýraðý, Kardelen, Mühür…

*“Benim þiirim ‘þehirli’ dir. Çünkü; ben, þehirliyim. Ýstanbul’da olsaydým da ancak bu kadar þehirli olabilirdim. Þehirli insanýn algýsý, yaþadýðý sorunlar, dýþýnda ve içinde olup bitenlerin zihnindeki ve ruhundaki yankýsý vardýr benim þiirimde. Yani, taþralý havasý yoktur.” diyorsunuz. Bu baðlamda “þehirlilik”ten ne anlamalýyýz? Þehirli olmak, bir þairin þehirli olmasý ne demektir?

Þehirli olmak ya da olmamak her þeyden önce bir zihniyet meselesidir, mekânsal bir algýdan ibaret deðildir. Bir insanýn Ýstanbul’da veya baþka bir þehirde yaþýyor olmasý onu þehirli kýlmaz. Öyle olsaydý þehirlerimizin hýzla köyleþmesinden þikâyet etmezdik. Þehirli insan günübirlik yaþamaz. Hesabý- kitabý kýsa vadeli deðildir. Yaþadýðý zamanla ve mekanla sýnýrlý bir zaman ve mekan algýsý deðildir onunki. Ýçinde bulunduðu ortamdan ve iliþki kurduðu insanlardan medet umma, bütün þartlarý kendi lehine çevirme çabasýndan kendini alamama gibi trajikomik çabalarý yoktur þehirli insanýn. En çok þehirli olmasý gereken taife þairlerdir bence. Çünkü þehirlilik, yaþamýn gündelik kýsmýný aþan bir duyarlýlýðý gerekli kýlar. Duyarlýlýk yoksa kendine özgü bir duruþ da yoktur. Duyarlýlýðýn ve duruþun olmadýðý yerde þairlik var mýdýr? Olsa olsa söz ustasýdýr öyleleri. Ustalýkta zaman unsuru çok önemlidir, bir de tevarüs. Bütün iþi gücü zamanla kayýtlandýrmak þehirlilikle baðdaþmaz. Zamana baðýmlýlýk insaný duraðanlaþtýrýr. Duraðanlýk, duyarlýlýk yitimi demektir. Hele tevarüs edilenden nemalanmak, onunla kendine bir yer açmaya çalýþmak; bunu yaparken de kendi meziyetleriyle var olmak deðil, baþkalarýna yakýþtýrdýðý kusurlarla kendini iþaret etmek alýþýlmýþ yavanlýklardýr.

*Buna baðlý olarak, merkez-taþra ayrýmýnýn edebiyata yansýmasý konusunda neler diyeceksiniz? Taþrada olmak bir þairin edebiyatýn her anlamdaki meyvelerinden yararlanmasýný engelliyor mu?

Merkez-taþra ayrýmý sanal bir ayrýmdýr. Dergah dergisinin 209.sayýsýnda (Temmuz 2007) yayýmlanan söyleþide de belirtmiþtim: Þair için merkez, kendi ortamýdýr; yani zihinsel varlýðýyla yaþadýðý ortam. Bu ortam; zamansal ve mekânsal sýnýrlarý aþan bir ortamdýr. Zamana ve mekana baðýmlý kalanlarýn, baðýmlýlýklarýný meþrulaþtýrmak için ortaya attýklarý, þekeri tükense de inatla çiðnemeye devam ettikleri bir sakýzdýr bu konu. Bu zihniyet terk edilmeli artýk. Çoktan modasý geçti bu ayrýþtýrmanýn. Köylülerin ukdesidir bir gün þehre göç etmek. Köyden çýkýnca köylü olmaktan da kurtulacaklarýný sanýrlar. Heyhat!

Edebiyatýn bir meyvesi varsa, önemli olan; o meyveyi koklamasýný, tatmasýný bilmektir. Aðacýn altýnda gölgelendiði halde meyvesinden yiyememek de var. Meyvesinden yiyemeyenlerin, yani bu beceri ve takati gösteremeyenlerin, ‘Aðacýn altýnda ben oturuyor(d)um diye basbas baðýrmalarýnýn ne anlamý var? Ama birilerinin iþi de; baðýrýp çaðýrmak, çýðýrtkanlýkla kotarmak iþlerini. Onlarýn yaþam biçimleri bu. Benim, mekânsal bir sýkýntým yok doðrusu; zihnim bu anlamda duru.

* Mevlana; yaþadýðý þehir Konya ile þiiri arasýnda, þiirini var eden sebeplerle Konya arasýnda baðlantýlar kuruyordu. Mersin ya da baþka bir þehir, yaþadýðýnýz, içinde bulunduðunuz bir mekân þiirinizi nasýl etkiliyor? Baþka bir þehirde yaþasaydým baþka þeyler yazardým diyebilir misiniz?

Ýnsanýn yaþadýðý mekânla, eylemleri ve uðraþlarý arasýnda elbette bir baðýntý vardýr. Bu kaçýnýlmaz. Ancak baðýntýnýn boyutu ve içeriði kiþiden kiþiye deðiþir. Doðrudan belli bir þehrin yansýmasý görülebilir þiirde. Bu olmayabilir de. Þairin tercihi ile alakalý bir þey. Ýnsanlar nasýl birbirine benzerse þehirler de birbirine benzer. Bütün þehirlerin ya da o þehirlerde yaþayan insanlarýn sorunlarý, travmalarý, çeliþkileri, çatýþmalarý…üç aþaðý beþ yukarý aynýdýr. Bütün bunlar ortaklýklardýr. Elbette kendilerine özgü olan farklýlýklarý da vardýr. Onlar da çeker insaný. Hele þairi. Þehrin görünür yanýndan ziyade görünmez yaný daha çok ilgilendirir beni. Aradýðým zihinselliði, varoluþu, isyaný, aþký… orada bulur ve orada yaþarým çünkü. Bu baðlamda, yaþadýðým þehirler yazma tavrýmý deðiþtirmedi, diyebilirim. Neden deðiþtirsin ki; merkeze þehri deðil, kendi varlýðýmý koyarým. Hep böyledir kendimi bildim bileli. Þiirimin fýþkýrdýðý yer; kendi varlýðýmdýr, yaþama sancým. Kendimi hiç bu dünyaya ait hissetmedim zaten.

* Sizinle yapýlan bir söyleþide cumhuriyet dönemi þiirimizden pek çok þairimizin ismini anýyorsunuz… Fakat bu þairleri “ünsiyet kurduklarým” ve “bildiðim ama ünsiyet kurmadýklarým” þeklinde iki gruba ayýrýyorsunuz. Bu poetik bir durum alýþ mý? Yoksa iþin içine ideolojik bir bakýþ da giriyor mu? Yani ünsiyet kurmamak ya da kuramamak… Bunun sebepleri üzerine düþündünüz mü?

Bir düzeltme ile baþlayalým izninle. Pek çok þair saymadým hatýrladýðým kadarýyla, hemen bakalým: bir, iki, üç… topu topu dokuz þair saymýþým. Altýsýný ünsiyet kurduklarýma üçünü de ünsiyet kuramadýklarýma örnek olarak sýralamýþým. Kesinlikle ideolojik bir ayrýþtýrma deðil bu. Hilmi Yavuz ile Ýsmet Özel’in ya da Ýhsan Deniz ile Haydar Ergülen’in ideolojik olarak ayný yerde durmadýklarý herkesçe malum. Öte yandan tam olarak poetik bir yakýnlýk da deðil. O söyleþide de belirtmiþtim; þiirleriyle bana gülümseyen þairler bunlar. Elbette baþkalarý da var. Hani bir insanla yeni tanýþtýðýnýzda bile birden içiniz ýsýnýverir, onu çok da tanýmadýðýnýz halde. Kimileriyle de uzun süredir tanýþmanýza raðmen bir þeyler boyuna iter sizi. Býrakýn ýsýnmayý, karþýlaþmak bile istemezsiniz. Böyle bir þey iþte; ruhsal bir yakýnlýk. Akýlcýl bir izlek olmaktan uzak. Yaþam algýsý ve tarzý bakýmýndan yakýn olduðumuz her insanla ünsiyetimiz var mýdýr; veya poetik duruþumuz benzer olan her þairle? Hiç sanmýyorum. Þu tavrý reddediyorum: Benden veya benim gibi olanlarý severim, her halleriyle baþ tacý ederim; benden yahut benim gibi olmayanlarý ise görülmesi ve takdir edilmesi gereken yanlarýna raðmen görmem, görmezlikten gelirim, hatta gündem olabilmek için fýrsat buldukça saldýrýrým. Çok iðrenç bir anlayýþ bu. Bir insanýn bir baþka insanla ünsiyetinin olmamasý, onu toptan olumsuzlamasýný gerektirmez. Tersi durumda da, her þeyiyle baþ tacý edilmesini gerektirecek gerekçeler sunmak mümkün deðildir.

* Genel olarak baktýðýmýz zaman günümüz edebiyat dünyasýnda bir cansýzlýk, bir sessizlik, belki de tersine, bir kuru gürültü hakim… Daðýnýk bir ortam var. Kim kime, dum duma… Bütün bu manzarayý nasýl deðerlendiriyorsunuz?

Günümüz edebiyat ortamýnda bir cansýzlýk olduðu kanýsýnda deðilim. Canlýlýk var. Ancak edebiyat gettolarý oluþtu. Herkes kendi gettosunda gayet mutlu. Günün her saatinde kýpýr kýpýr, capcanlý bu gettolar. Ýþte buralardan yükselen canlý(!) þiir okuma seanslarý, bilumum türleriyle icra edilen selamlaþma seremonileri, rengarenk reklam etkinlikleri epeyce canlýlýk ve ses katýyor edebiyat dünyasýna. Haliyle biraz da gürültü olmuyor deðil. Kolektif çalýþmalarýn engellenemeyen niteliði bu. Bir de diðer gettolara yönelen salvolarý düþünürsek, ses epeyce artýyor. Bu gürültüye raðmen bir sarý sessizlik de yok deðil. Müthiþ bir paradoks. Kendilerinden olmadýðý halde, belki tek baþýna olduðu halde, görünür iþler yapanlara karþý sürdürülen sessizlik. Kimseden týk yok. Yani gettolarda ebelemece, gettolar arasýnda sobelemece oynanýyor; dýþarýda kalanlar da kendi baþlarýnýn derdinde sessizliðe mahkûm yaþayýp gidiyorlar. Hal böyle olunca, bakýlan yere ve görüþ alanýna göre görüntü deðiþiyor. Kimi canlýlýk kimi cansýzlýk, kimi çokseslilik kimi sessizlik, kimi geri çekiliþ kimi kuþak atýlýmý görebiliyor. Hatta sanal görüntüler bile oluþturulabiliyor. Mesela; on yýllar önce konuþulmuþ, tartýþýlmýþ konularý, ilk kez kendi(leri) dile getiriyormuþçasýna tercüme hipotezlerle bir aura oluþturmak çabasýnda olanlar, doðrusu çok ataklar bu konuda. Sözün kýsasý; edebiyat dünyasýnda iþler, köylü kurnazlýðý ve çeteci mantýkla yürüyor. Þehir yerinde köylülüðe devam yani.

* Þiir eleþtirisi, þiir teorisi yazýlarý yazdýnýz. Þiir yazan birinin ayný zamanda þiirin teorisi ile uðraþmasý nasýl bir þeydir? Genelde bir batýl inanç vardýr. Teoriye fazla gömülmenin þiir yazmaya ket vurduðu yönünde… Ne dersiniz?

Þiir yazan birinin ayný zamanda þiir teorisi ile uðraþmasý gayet normal bir þeydir. Hatta olmasý elzemdir bence. Uðraþtýðýmýz iþlerin kýlgýsal yaný kadar düþünsel yanýyla da ilgilenmeliyiz. O vakit yaptýðýmýz iþi doðru anlamlandýrabilir, ilintilerini doðru kurabiliriz. Düþünsel boyutun illâki yazýlýp çizilmesi de gerekmiyor ayrýca. Önemli olan teori - pratik bütüncüllüðünü saðlayabilmek. Tabiî sanýldýðý kadar kolay deðil bunu saðlamak. Teori bir tarafa pratik bir tarafa çekebilir. Bunun örneklerini de gördük, görüyoruz. Yoksa normal þartlarda, teoriye gömülmek þiir yazmaya ket vurmaz. Teoriyi ortaya koyup ona uygun yazmak, herkesin harcý olamaz. Herkesin özgün bir teori ortaya koymasý da söz konusu deðildir. Ancak saðlýklý olaný; pratikten hareketle teoriyi oluþturmaya çalýþmak, belli bir noktadan sonra ikisini atbaþý götürebilmektir. Tencere kapak misali bir bakýma. Kimilerinde tencere büyük, kapak küçük; kimilerinde kapak büyük tencere küçük. Kimilerinde de tencere-kazan çatýþmasý var. Bazýlarý da tam anlamýyla sergilik, maksat çeþit olsun. Kuru kuruya poetika yapmanýn kimseye bir faydasý olmaz. Ortaya koyduðunuz düþüncenin ya da yaklaþýmýn pratikteki karþýlýðýný mutlaka göstermelisiniz. Bunu yapmadan, ne kadar tumturaklý söz düzerseniz düzün bir anlamý yoktur. Günümüzde, gürültülü bir þekilde takdim edilen poetikalara, ilgi gösterilmeyiþinin sebeplerini burada aramak gerekir.

Kendi adýma; þiir çözümlemesi yapmamýn ve þiir teorisi ile ilgilenmemin þiirimi olumlu yönde etkilediðini düþünüyorum. Ancak fiyakalý poetikalar peþinde deðilim; hiç olmadým. Þairliðime katký saðlayacak edimler içinde olmayý önemsiyorum. Bu baðlamda, özellikle þiir çözümlemelerinin çok açýlým saðladýðýný söyleyebilirim.. Keþke vakit bulabilsem de daha çok yapabilsem o tür çalýþmalarý.

* Hüzünara biraz farklý bir kitap. Þiirle düzyazý arasýnda. Hüzünara için düzyazý-þiir diyebilir miyiz?

Hüzünârâ, farklý bir çalýþma gerçekten. Ýddialý konuþmayý sevmem ama, bir benzerine rastlamadým. Rastlayan, bilen gösterebilir elbette. Bir þairin bir þiirinin tamamýndan veya bir parçasýndan hareketle; o metinle baðýmlý olduðu kadar, benim iç dünyamýn da yansýmasý olan metinler. Ünsiyeti görünür kýlma çabasý. Farklý zamanlarda farklý kiþilerce yaþanýlanlarý ortaklaþtýrma, baðýntýlama giriþimi. Baðlamlarý tek bir baðlamda örtüþtürme bir bakýma. Þiirim kadar önemsiyorum o metinleri de. Düzyazý-þiir diyebilir miyiz? Neden olmasýn. Diyenler de oldu nitekim. Sorulduðunda ben de kestirmeden öyle diyorum doðrusu. Yalnýz, ‘düzyazý-þiir’ ifadesi pek sevimli gelmiyor bana; hem düzyazý hem þiir. Ýfadeyi çevirip ‘þiirsel düzyazý’ dediðimizde de düzyazýya vurgu yapýlmýþ oluyor. Yine de genel kabule uyarak düzyazý-þiir demek daha uygun sanýrým. Ancak þunu belirtmeliyim; biraz da düzyazý-þiir yazayým, düþüncesiyle yazmadým o metinleri. Þiir fantezisi deðildi yani niyetim. Hele “þiir ile düzyazý arasýnda gelgitler yaþayan” þairin bir çýkýþ aramasý hiç deðil. Her biri mektup formatýnda yazýldý ve adresine ulaþtý. Nihayetinde kitaplaþtý, o kadar. Þiirim kadar deðerli benim için.

* Ýkinci Yeni ile yoðun iliþkiler içinde olan bir þiir yazýlýyor bugün. Siz, Ýkinci Yeni’ye nasýl bakýyorsunuz? Sizin þiirinizi de etkilediðini söyleyebilir miyiz?

Ýkinci Yeni ile yoðun iliþkiler içinde olan, hatta onun süreði bir þiir yazýldýðý doðrudur. Herkes bilir ki; Ýkinci Yeni, hesaplý kitaplý, bildirili bir hareket deðildir. Modern batý þiirinin bizdeki spontane yansýmasý bir bakýma. Tabiî o zamanlar dolaþýmda olan þiirden farklý bir þiirdir. Farklý oluþu sebebiyle sonradan ve dýþarýdan bir adlandýrma yapýlmýþtýr. Baþlangýçta burun kývrýlsa da bu adlandýrmaya, sonradan kabul görmüþtür. Hatta sen baþlattýn ben baþlattým, çekiþmeleri bile yaþanmýþtýr. Giriþ-çýkýþlar da epey hýzlý ve yoðun olmuþtur.

Ýkinci Yeni þiirine, genel anlamda ‘imgeci þiir’ diyebiliriz. Kendine özgü niteliði budur. Ayrýþma noktasý ‘imge’ dir yani. Bu baðlamda; ‘bireycil imgeci þiir’ bile diyebiliriz Ýkinci Yeni için. Ancak tek kanaldan akan bir þiir deðildir Ýkinci Yeni. Ana kanala katýþan ve yer yer ondan ayrýþan tali kanal vardýr pek çok; týpký Millî edebiyat hareketinde olduðu gibi. Toplumcu þiir, tek kanallýdýr meselâ. Günümüzde þiir, tek kanallý olamaz. Bunun için Ýkinci Yeni süreði þiiri önemsiyorum. Modern Türk þiirine rengini veren þiir, bu þiir. Çünkü modern algý ile geleneksel algýyý bütünleþtiren bir imkân var onda. Bu imkânýn farkýna varmak gerek. Keþfe açýk bir alan, Ýkinci Yeni ile açýlan. Bir zihniyet yenilenmesi.

Benim þiirim de imgeden beslenir, imgeyle vücut bulur. Ama imge kuyusu deðildir. Bazýlarý, imgecilik (ve Ýkinci Yeni) adýna, imge kuyusuna çevirdiler þiiri. Þiire saygýmdan, daha uç ve keskin bir niteleme yapmak istemiyorum. Yalnýzca imge, olamaz þiir. Yalnýzca baþka bir þey de: örneðin; somutluk, görsellik, epik söylem, tekseslilik ya da çokseslilik… Bütüncül bir yapýdýr þiir; parçalara ayrýþtýrýlamaz bir bütüncül yapý. Ayrýþtýrdýðýnýz an, hýzla uzaklaþýrsýnýz þiirden. Þimdilerde, çokça örneðini görebiliyoruz þiirden uzaklaþmanýn. Cýlký çýktý meselâ, görsel-somut-deneysel þiirin. Ne denebileceði bile belli deðil. Epik söylem için de ayný þey söz konusu. Konuþma dilinin sayýp dökmelerinden, kaba ifadelerinden, hatta küfürlerinden þiir kotarmaya çalýþmak þiire zarar veriyor. Þiiri imge tasallutundan kurtaralým derken bayaðýlýk çukuruna gömüyorlar. Yineleyelim: Þiir; ne anlamsýzlýktýr, yani imge boðuntusu ne de konuþma düzeneði, yani sýradanlýk ve hatta deneysel pespayelik. Þiire yüce bir misyon yüklüyor deðilim kesinlikle. Bunu da çok anlamlý ve gerçekçi bulmuyorum. Ýtirazým, þiirin alçaltýlmasýna. Bunu hak etmiyor çünkü.

Ýkinci Yeni ile baþlayan süreç, modern Türk þiiri için önemli bir açýlým. Bu açýlýmýn sunduðu imkânlarý artistik hezeyanlarla heba etmemek gerektiðini düþünüyorum. Bu vebalin hesabýný kimse veremez.

( Hece 136, Nisan 2008)